Patlama ve Parlama Nasıl Olur?

Patlama ve parlama durumlarında tetikleyiciler bulundukları ortamlara göre değişkenlik gösterir. Bu durumların oluşmaması için alınan önlemler ve varyasyonların kabul oranları değişim gösterir. Bu yazımızda gazlar, sıvılar, katı maddeler ve tozlar, tetikleme kaynaklarına değineceğiz.

GAZLAR

Yaygın olarak bilinen patlayıcı gazların ilk sırasında doğalgaz, evlerde kullanılan tüp gaz, kaynak işlerinde kullanılan hidrojen ve asetilen gazları gelir. Bu gazlar hava ile temas ettiklerinde patlayıcı hale gelirler ve herhangi bir tetikleme ile (kıvılcım) patlama yapabilirler. Patlama gazların hava ile karışım oranına bağlıdır. Karışımın alt ve üst patlama sınırı vardır. Alt patlama sınırı LEL (Lower Explosive Limit) üst patlama sınırı ise UEL(Upper Explosive Limit) olarak adlandırılır. Tüm dünyada kabul edilir ve kullanılır. LEL değeri, alınacak tedbirler için çok önemli bir veridir ve gazların tehlike derecesini (patlama kabiliyeti) belirler. 

SIVILAR

Bilinen, yanıcı, parlayıcı ve patlayıcı sıvıların ilk sırasında petrokimya ürünleri (benzin, benzol, mazot, tiner vb kimyasallar) gelir . Yanıcı sıvılar buharlaşarak hava ile etkileşime girerek patlayıcı ortam oluştururlar. Sıvıların buharlaşması öncelikle ortam sıcaklığına bağlıdır. Patlayabilecek miktarda sıvı buharı oluşturan en düşük sıcaklığa Parlama Noktası (Flash Point) denilir. Bu değer alınacak tedbirler için önemli bir veridir ve sıvıların tehlike derecesini belirler. Sıvılar patlama noktalarına göre tehlike sınıflarına ayrılır. Bu sınıflandırmalar yapılırken Amerikan NFPA 30 standardına göre yapılır ve dünyadaki en geçerli gruplamadır.

KATI MADDELER ve TOZLAR

Tozların havada bulunan oksijen ile karışımı  toz bulutu halinde veya ince tabaka şeklinde mümkündür. Tozlar genellikle ince bir  şekilde tesis üzerine yapışık şekilde dururlar. Tesisin ısınmasından veya dışarıdan gelen her hangi bir ısı kaynağı ile yanıcı tozların çok küçük bir bölümü akkor hale gelerek patlamalara neden olabilir. Çok küçük oluşan bu patlama diğer tozları havaya üfleyerek patlayıcı bir toz bulutu oluşmasını sağlar. Bu bulut daha da şiddetli patlar ve patlayan bulut yeni toz bulutları oluşmasına yardımcı olacağı için toz patlaması zincirleme bir reaksiyona girer ve diğer bir deyim ile “yürüyen bir patlama” felaketine dönüşebilir. Toz patlamaları gaz patlamalarından çok daha tehlikeli ve tahrip edicidirler.

ATEŞLEME KAYNAKLARI

Anlattığımız patlama ve parlama şekillerinin havanın oksijeni ile etkileşime girdiklerinde patlayabilmeleri için bir enerji kaynağına ihtiyaç vardır. Bu enerji kaynağı genellikle elektrikli aletlerin ark çıkaran kontakları ve ısınan yüzeyleri olmakla birlikte, enerji birikimi ve biriken enerjinin boşalmasına neden olan tüm kaynaklar tehlikeli ortamı patlatabilirler. Örneğin sürtünme dolayısı ile meydana gelen statik elektrik ve yine sürtünerek kıvılcım çıkaran metal parçalar kolaylıkla tehlike kaynağı olabilir. 

TEHLİKELİ ORTAMLARI TETİKLEYEN BAŞLICA ENERJİ KAYNAKLARI 

1) Elektrik Ark ve Kıvılcımı

2) Sıcak Yüzeyler (statik ısı ile patlama)

3) Mekanik Sürtünme ile Çıkan Kıvılcım

4) Statik Elektriklenme